Afurika y'Epfo: Abarenga 900 batawe muri yombi mu myigaragambyo yamagana abimukira

Polisi ya Afurika y'Epfo yatangaje ko abantu barenga 900 bamaze gutabwa muri yombi nyuma y'imyigaragambyo yabereye hirya no hino mu gihugu yamagana abimukira badafite ibyangombwa. N’ubwo ahantu henshi yabaye mu mahoro, hari aho yaranzwe n'urugomo, ubusahuzi ndetse n'urupfu rw'umuntu umwe.

Iyi myigaragambyo yabaye ku wa Kabiri yateguwe n'ihuriro ry'imiryango irenga 20 itegamiye kuri Leta, irimo uwa March and March, ryasabaga ko abimukira badafite ibyangombwa baba bamaze kuva muri Afurika y'Epfo bitarenze itariki yari yaragenwe n'iri huriro.

Polisi yavuze ko mu myigaragambyo 120 yabereye mu bice bitandukanye by'igihugu, 108 yabaye mu ituze, mu gihe 12 yasabaga ko inzego z'umutekano zitabara kugira ngo zigarure amahoro.

Umuyobozi Wungirije wa Polisi ku rwego rw'Igihugu, Tebello Mosikili, yatangaje ko abafashwe bakurikiranyweho ibyaha bitandukanye birimo guteza imvururu, ubujura n'ibyaha bifitanye isano no kutubahiriza amategeko agenga abinjira n'abasohoka mu gihugu.

Intara ya Western Cape ni yo yafatiwemo abantu benshi, aho hafashwe 215, ikurikirwa na Eastern Cape yafatiwemo 208.

Perezidansi ya Afurika y'Epfo yatangaje ko mbere y'iyi myigaragambyo, Perezida Cyril Ramaphosa yari yahamagaje inama yihutirwa ku wa Mbere ahura n'abateguye imyigaragambyo, abasaba kwirinda ibikorwa by'urugomo no kubungabunga umutekano.

Mu itangazo ryasohowe nyuma y'iyo nama, Ramaphosa yemeye ko abaturage bafite impungenge zifatika ku kibazo cy'abimukira binjira mu gihugu mu buryo bunyuranyije n'amategeko.

Yagize ati: "Abanyafurika y'Epfo bagaragaje impungenge zikomeye ku kibazo cy'abimukira badafite ibyangombwa, imicungire y'imipaka ndetse no kwiyongera k’umubare w’abakenera serivisi za Leta. Izi mpungenge ni ukuri kandi zigomba guhabwa agaciro."

Icyakora, Perezida Ramaphosa yashimangiye ko nta muntu wemerewe kurenga ku mategeko, kubera impamvu iyo ari yo yose, bityo ko kwihanira ari icyaha gihanwa n’amategeko kandi ko mwanya bene abo bafite muri demokarasi ishingiye ku Itegeko Nshinga.

Nubwo Perezida yari yasabye ko habaho ituze, hari ahabereye ibikorwa by'urugomo. Mu gace ka Alexandra i Johannesburg, umuntu umwe yararashwe arapfa mu gihe hari abasahuzi bibasiraga amaduka mato y'abanyamahanga azwi nka spaza shops.

Mu kandi gace ka Hillbrow, kari mu mujyi wa Johannesburg, ingabo zoherejweyo nyuma y'iraswa ryakomerekeyemo abantu babiri, barimo umukobwa w'imyaka 17.

Mu mujyi wa Durban, ibihumbi by'abigaragambya bakoze urugendo mu mihanda itandukanye baririmba bati "Nibagende!"

Umuyobozi w'umuryango March and March, Jacinta Ngobese-Zuma, yabwiye abari mu myigaragambyo ko ibikorwa nk'ibi bizakomeza kuba buri wa Kane kugeza igihe Leta izafatira ingamba zikomeye zo gukaza umutekano ku mipaka no kugenzura abinjira mu gihugu.

Ku rundi ruhande, imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu, irimo Amnesty International South Africa, yanenze uburyo abimukira bakomeje kwibasirwa, ivuga ko bitiriwe intandaro y'ibibazo igihugu gifite birimo ubushomeri bukabije, ubukungu bwifashe nabi ndetse n'ubukererwe mu gusuzuma dosiye z'abasaba ubuhungiro.